Nederlog        

 

18 december 2007

                                                                 

Over Winstanley

 



Ik gaf eerder een lijstje van 30 favoriete schrijvers, en vermoed dat de minst bekende daarvan Gerrard Winstanley is. Daarom hierbij iets over hem.

Winstanley leefde - waarschijnlijk: héél weinig is zeker over hem - tussen 1609 en 1660 in Engeland, en was iets als een klerenmaker. Zijn overgeleverde geschriften dateren allemaal van tussen 1647 en 1651, dus van rond de tijd van de Engelse Revolutie van 1648, en van het begin van de periode met Oliver Cromwell als Lord Protector van Engeland, en effectief puriteins protestants dictator.

In April 1649 namen Winstanley en een groep medestanders als "Diggers" een deel van bij het stadje Cobham gelegen braakliggend land over om dit te bewerken voor eigen onderhoud, en om een communistische gemeenschap op te richten, waar het land, de werktuigen en de producten daarvan gezamenlijk eigendom waren, maar waar alle leden overigens normaal getrouwd waren en de nodige privé-bezittingen hadden.

Winstanley was de ideoloog van de Diggers, met een groot talent voor fraai, lopend en beeldend Engels proza, en was ook iemand die zich in korte tijd ontwikkelde van een soort christen-communistisch mysticus, tot een materialist maar nog steeds mysticus en bevlogen communist van eigen vinding.

Het project bij Cobham, van diverse tientallen families van armen, ging na ruim een jaar ten gronde aan algehele tegenwerking van de lokale autoriteiten en van de boeren in de omgeving, die hun werktuigen en huizen vernielden, en graag geweld mocht gebruiken tegen deze maatschappij-vernieuwers.

Winstanley's overleverde teksten zijn allemaal een soort pamfletten, afgezien van "The Law of Freedom", zijn laatste bekende werk, waarin hij een wat langere schets geeft van de inrichting van zijn ideale maatschappij, en van zijn redenen daarvoor.

Hij leefde waarschijnlijk nog in 1660  in Cobham, of althans iemand van zijn naam deed dat, waarna niets meer van hem vernomen is.

Zijn teksten, hoewel gedrukt en redelijk bekend en gelezen in z'n eigen tijd, zijn daarna pas weer enigszins bekend geworden vanaf ca. 1900, en zijn sindsdien herhaaldelijk uitgegeven, zowel vanwege het zeer fraaie Engels als vanwege Winstanley's zeer radikale maatschappij-kritiek, die uiteindelijk gedeeltelijk communistisch, gedeeltelijk mystiek, en gedeeltelijk materialistisch is, en die mij beter geschreven, beter beredeneerd, en interessanter voorkomen dan - bijvoorbeeld - de veel bekender (en veel uitgebreider) geschriften van Marx.

En aangezien velen dit niet erg duidelijk is: Ook bij Marx - als bij vele radikale hervormers, politiek zowel als religieus - zitten één of twee aan mystiek gelieerde kanten, die te maken hebben met enerszijds een kritiek op de mensheid zoals ze is: Hypocriet, vals, leugenachtig, oneerlijk, en egoistisch, alles omdat men zich uit angst voor de anderen vervalst heeft tot iets wat grotendeels rollen zijn, zonder andere dan egoïstische en overigens valse inhoud, en anderszijds een eschatologische heilsboodschap: Werpt uw ketenen af, werpt uw illusies af, werpt uw vooroordelen af, en het aards paradijs zal uw deel worden.

Bij Marx gebeurt een en ander echter onder begrippen als "vervreemding" ("aliënatie", "Entfremdung", "Entaüsserung" e.d.), en geldt de blijde heilsboodschap het komend socialisme en communisme, maar de achtergrond is grotendeels dezelfde, net als bij - bijvoorbeeld - Rousseau: De prijs van de menselijke beschaving, tel qu'il existe, is de vervalsing van het menselijk individu; het paradijs ligt voor open voor wie z'n vervalste menselijkheid achterlaat.

Soortgelijke overwegingen, zij het vaak in weer andere termen, zijn te vinden bij de meeste religieuze profeten, de meeste mystici (niet noodzakelijkerwijs religieus, trouwens), en de meeste hervormers, en rijmen ook heel goed met althans de notie van de zondeval uit de Bijbel, en de belofte van het hemels paradijs voor de rechtvaardigen.

Ik ken Winstanley uit de uitgave in Penguin Classics: "Winstanley: The law of freedom and other writings", dat een kennelijk goede keus met een goede inleiding is.

Hier zijn vier citaten van hem:


A -- Inspiratie Winstanley, uit "Preface to several pieces"

"(..) I have nothing but what I receive a free discovery from within (..)
Sometimes my heart hath been full of deadness and uncomfortableness, wading like a man in the dark and [slushy] weather; and within a little time I have been filled with such peace, light, life and fulness, that if I had two pairs of hands, I had matter enough revealed to have kept them writing a long time; and such matter as hath been my own experience in by-past or present time, which hath filled my heart with abundance of sweet joy and rest.

Then I took the opportunity of the spirit and writ, and the power of self at such over-flowing times was so prevalent in me, that I forsook my ordinary food whole days together: and if my household-friends would persuade me to come to meat, I have been forced with that inward fulness of power of life to rise up from the table and leave them to God, to write. Thus I have been called in from my ordinary labour, and the society of friends sometimes hath been a burden to me, and best I was when I was alone. I was so filled with that love and delight in the life within that I have sat writing whole winter days from morning till night and the cold never offended me, though when I have risen I was so stark with cold that I was forced to rise by degrees and hold by the table, till strength and heath came into my legs, and I have been secretly sorry when night came, which forced me to rise
(..)
And sometimes by reason of the by reason of the great opposition I have met with in this world. because of the words I have spoken or writ, the fear and trouble within me hath said, 'I will never write nor speak more in these matters of my inward life; for since I began to write or speak the light that is in me, I am the more hated, therefore I will lie still'; this purpose hath continued a little time.

But then hath the power of that overflowing anointing taken hold upon me, and I have been made another man immediately, and my heart hath been opened, as if a man should open a door and carry a light[ed] candle into a dark room; and the power of love, joy, peace and life hath so over-powered me, that I could not forbear, but must speak and go write again. And when I obeyed, I had quiet rest; and when I neglected any opportunity, and did not empty myself either by words or writing but kept the light to myself, I was troubled afterward by it. (p. 155-6)

B -- Diagnose maatschappij, uit "The true leveller's standard advanced"

In the beginning of time, the great creator Reason made the earthh to be a common treasury, to preserve beasts, birds, fishes and man, the lord that was to govern this creation; for man had domination given to him, over the beasts, birds and fishes; but not one word was spoken in the beginning that one branch of mankind should rule over another.

And the reason is this, every single man, male and female, is a perfect creature of himself; and the same spirit that made the globe dwells in man to govern the globe (..)

But since human flesh (that king of the beasts) began to delight himself in the objects of creation, more than in a spirit [of] reason and  righteousness, who manifests himself in the five senses of hearing, seeing, tasting, smelling, feeling; then he falls into blindness of mind and weakness of heart, and runs abroad for a teacher and ruler. And so selfish imagination, taking possession of the five senses and ruling as king in the name of reason therein, and working with covetousness, did set up one man to teach and one to rule over another; and thereby the spirit was killed and man was brought into bondage, and became a greater slave to such of his own kind, than the beasts of the field were to him.

And hereupon the earth (which was made to be a common treasury of relief for all, both beasts and men) was hedged into enclosures by the teachers and the rulers, and the other were made servants and slaves: and that earth, that is within this creation made a common storehouse for all, is bought and sold and kept in the hands of few, whereby the great creator is mightily dishonoured, as if he were a respecter of persons, delighting in the confortable livelihood of some, and rejoicing in the miserable poverty and straits of others. (p. 77-8)

C -- Diagnose mens, uit "Fire in the Bush"

(..) I speak of the garden of Eden, which is the spirit of man, not the spirit of beasts. And in that garden there are weeds and herbs. The weeds are these: self-love, pride, envy, covetousness after riches, honours, pleasures, imagination, thinking he cannot live in peace unless he enjoy this or that outward object; and sometimes the joy of envy when he obtains his end, and sometimes the sorrow of covetousness when he is crossed, rules as king in this garden.
(..)
There is likewise the most venomenous weed called hypocrisy, attended with evil-surmising, grudgings, speaking and promising, nay, swearing one thing yet doing another, inventing much show of holiness to compass his selfish ends. And while he rules king, as het doth rule at this day, he is assisted with vain-glory, fear of being disthroned, oppressing others, unmerciful; careless of former promises and egagements; persecuting those who do such things as he promised and vowed to do whilst he was a servant, and such like.
(...)
If your actions be full of self-love, as you may know by your hasty anger when your religion is questioned, and by your snappish bitterness against those that differs from you, then this dark power is he whom you worship.

There is likewise in the garden of Eden (man's heart) sweet flowers and herbs, as joy, peace, love, humility, self-denial, patience, sincerity, truth or equity. These are the true inhabitants in the righteous land; and all these make up but one power or body, which is the seed or tree of life in you.  (p. 214-5)

D -- Voorstel verbetering, uit "The law of freedom in a Platform"

Now this platform following declares to thee the government of the earth without buying and selling, and the laws are the laws of a free and peacable commonwealth (..)

Every family shall live apart, as now they do; every man shall enjoy his own wife, as now they do; every trade shall be improved to more excellency than now it is; all children shall be educated, and be trained up in subjection to their parents and elder people more than they now are. The earth shall be planted, and the fruits reaped and carried into store-houses, by common assistance of every family. The riches of the store-house shall be the common stock of every family. There shall be no idle person nor beggar in the land.

And because offences may arise from the spirit of unreasonable ignorance, therefore was the law added.

For if any man abuse his neighbour by provoking words, by striking his person, by offering offence to his neighbour's wife or children, or to his house or furniture therein, or to live idle upon other men's neighbours, here are laws to punish them sharply, and officers to see these laws executed (..) (p. 291-2)


Het bovenstaande komt overwegend uit Winstanley's voorwoorden, en is maar een heel kleine keus uit veel meer, want mijn Penguin Classic van zijn teksten telt 395 paginaas.

Eén van de dingen die uit het bovenstaande wellicht niet duidelijk wordt is dat Winstanley een buitengewoon scherpzinnig man was, met een uitzonderlijk grote moed. Dat is echter toch zo, en u kunt zich er zelf van overtuigen dat dit zo is, en dat hij een zeer verbazend en bijzonder fraai en helder schrijvend en redenerend mens was, door het betreffende deeltje Penguin Classics aan te schaffen en lezen.

Een en ander gaf mij een tamelijk ánder perspectief op de 17e eeuw in Engeland, en op de aartsvaders van het communisme Marx en Engels dan ik daarvoor had: Er leefde 200 jaar voor hen iemand die het allemaal beter, helderder en met minder vooroordelen verwoordde, in Engeland, gedurende een ingrijpende maatschappelijke revolutie in het midden van de 17e eeuw.

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail