Nederlog        

 

3 november 2007

                                                                 

Hip, spiritueel, modern, lefdasje:  Spinoza

 


De vandaagse NRC kwam met de maandelijkse M-bijlage, waarin een stuk over Spinoza ("De Filosoof"), geschreven door - "filosoof en medewerker van NRC Handelsblad" - Martijn Meyer, voorzien van werkelijk gruwelijke fotoos van de "fotograaf Krijn van Noordwijk" ("in een vorig leven art director op een reclamebureau").

Ik heb het artikel geheel gelezen, en het is - bij gratie van de Deus sive Natura - minder slecht dan een vorig artikel dat ik hier besprak, al houdt het ook deze keer bepaald niet over.

En de tendens van dit artikel is geheel tegengesteld aan de tendens van het vorige artikel.

In het vorige artikel werd geklaagd over iets dat de schrijvers ervan  opvoerden als "een christelijke samenzwering" met het doel "de jood Spinoza" "kaltgestellt" te maken - en dat geheel op basis van een beslissing zijn teksten niet meer te gebruiken voor VWO-examens.

Dat was echte onzin, zoals ik indertijd aangetoond heb.

Deze keer is er juist sprake van een Spinoza-revival, van Spinoza-kringen (heropgericht, reeds ondergesneeuwd vanwege belangstelling van jong tot oud), van (kennelijk toegezegde) rijks-subsidies om het Spinozahuis te restaureren, en van de Brit Jonathan Israels, die deze revival kennelijk in gang heeft gezet.

Wel, van mij mag het allemaal. Er zijn aardige dingen te vinden in Spinoza (maar geen strakke bewijsvoering); hij was een moedig man met zinnige ideeën; hij was ongetwijfeld een Nederlands filosoof, en samen met Erasmus de buiten Nederland bekendste Nederlandse filosoof; en intelligente mensen kunnen vast wel het een en ander van hem opsteken, vooral als ze om te beginnen weinig van filosofie weten.

So far, so good.

Maar dan bekijk je de fotoos bij het artikel, en de teksten daarbij, en de kou slaat je om het hart.

Eerst is daar een androgyne Amsterdamse wethouder van vrouwelijke kunne, Carolien Gehrels, met een zilveren lefdoekje en gelakt kapsel, alles uitgesmeerd over één volledige portretpagina, als iets tussen een drag-queen en een vrouw:

'Spinoza is een leidraad voor mijn cultuurbeleid', legt Gehrels uit. 'In mijn nota schrijf ik: 'In Amsterdam kun je zijn wie je bent, tussen mensen die anders zijn dan jij'.

Ocharm!

En vergast worden als je protesteert tegen de inpandig bij je gevestigde harddrugshandel, met handtekening en vergunning van de burgemeester.

En drie keer van de gemeentelijke Universiteit verwijderd worden (als invalide), omdat je intelligent genoeg bent om 25 jaar voordat de 'academische geschoolde' élite van 'de slijpsteen voor de geest' een beetje begint door te krijgen hoe gedebiliseerd, genivelleerd en geideologiseerd het Nederonderwijs al zo'n 40 jaar feitelijk is dat door te hebben.

Carolientje "(39)", kleine meid: Ik heb een grote vordering op jou! Kom eens uitleggen bij het Europese Hof hoe een man als ik, met mijn familie-achtergrond, die zelfs (onfris praatje, maar ja: "een joodse identiteit, zelfs al heb ik dat geloof niet" blijkt wónderen te doen voor de carrières van kleinzonen van grote collaborateurs, die ook cocaïne snuiven en hoeren lopen, alles van de gemeentelijke belastingen) "toevallig besneden" is - Raoul Heertje bedacht de terminologie - "het recht" kreeg op

'In Amsterdam kun je zijn wie je bent, tussen mensen die anders zijn dan jij'.

Hier is nog een citaatje van Carolientje, ook al zo geheel hip en van deze tijd:

'Spinoza is bovendien een mooi rolmodel, een allochtoon van de tweede generatie, afkomstig van Portugees-joodse ouders: hij laat zien wat je kunt bereiken als je investeert in je talenten.'

Ik mag dus aannemen dat - Spinoza is niet vergast, ik wel; Spinoza is niet met moord bedreigd door criminelen beschermd door het bestuur van Amsterdam, ik wel; Spinoza is niet drie keer van de universiteit verwijderd "vanwege uw uitgesproken gedachten", ik wel - de vrijheid (behalve voor drugshandelaars en criminelen) in het 17e eeuwse Amsterdam zéér veel groter moet zijn geweest dan in het Amsterdam waar de kleine Carolien - vast géén "allochtoon van de tweede generatie" - WEThouder is, en de kans krijgt haar stupide meninkjes te luchten, naast een gruwelijk fotografisch portret met een zilveren lefdasje.

Volgend geïnterviewd en gefotografeerd Nedertalent: Leonhard van Geijn, "(26) schrijver en student wijsbegeerte aan de Erasmus-universiteit", met een reeds uitvallende haardos, gecompenseerd door een bijgeknipte baardgroei van twee dagen, als mannelijke mannen-parfum-reclame - en met exact hetzelfde zilverkleurige lefdasje als Carolientje.

Deze grote gerijpte geleerde zegt, over Spinoza's Ethica:

'Daarin zegt hij dat wie de wereld probeert te begrijpen en steeds meer kennis verwerft, uiteindelijk een beter mens wordt. Natuurlijk, ontwikkelde mensen kunnen ook slecht zijn, maar er zit toch wat in. Zelf merk ik dat ik, nu ik een paar jaar gestudeerd heb, toch toleranter ben geworden.'

Bijzonder, nietwaar?

Op de pagina naast hem staat, alweer met een zilverkleurig lefdasje, de ook al zeer gerijpte Nederdenkster (in wording) Saskia van Ooij, ook fotografisch geportretteerd:

"(37) studeert Wijsbegeerte in deeltijd aan de Universiteit van Utrecht en werkt als beleidsadviseur bij een grote woningcorporatie"

Ook deze intellectuele grote hoop der Nedernatie ("in deeltijd") heeft een paginagroot portret - met een zilverkleurig lefdasje.

Zij - tot in de toppen harer hoogbegaafde vingeren Geschoold in Het Denken van Spinoza - ontlast zich als volgt:

'Tijdens mijn studie kwam ik in aanraking met Spinoza's denken', vertelt ze. 'Uit interesse heb ik in aanvulling op de colleges de Ethica van kaft tot kaft uitgelezen. Dat boek is prachtig logisch opgebouwd. Het begint met een uiteenzetting hoe de wereld in elkaar zit en daaruit wordt alles afgeleid.'

De enigermate terzake-kundige lezer moet aannemen dat we hier met een filosofische en logische geestelijke helderheid te maken hebben die George Boole - toch niet geheel gek, geloof ik - volledig overschaduwt: "Dat boek is prachtig logisch opgebouwd." En dan die buitengewone Ooijse zelfwerkzaamheid! "Van kaft tot kaft!"

Tenslotte is er de paginagrote portretfoto van Jan Knol "(61), predikant in Smilde", alweer met een zilverkleurig lefdasje, waarnaast bovendien een groot Zilveren Kruis op de revers, zodat men maar wéét waar Knol voor staat (die kennelijk ook een kleurspoeling draagt, of een toupet, als geheel niet grijzende zestiger, die in de Heer en in Spinoza is en doet, en er ook in handelt).

Hier legt deze Denker - zegt hij zelf - "de kern" van "de Ethica" uit, in opperste rationele helderheid:

'Het ging Spinoza om één ding: het blijvende geluk. Hij was een man met veel lijden in zijn leven. Toch bleef hij op zoek naar het geluk, en daarop geeft hij als antwoord: het inzicht in de eenheid van de geest met het grote Geheel.'

Inspirerend, nietwaar?

Het stáát er, hoofdletter en al, en er staat óók dat predikant Knol - "ik ben nu 36 jaar dominee" - meent dat

'Als ik hem lees', zegt hij, 'dan denk ik: dat heb ik zelf ook altijd gedacht.'

"Precies myn idee, mynheer!": Er is dus nog Hoop voor Nederland, want we hebben immers deze Spinoza-gelijkwaardige Knol, die

in twee boeken het gedachtegoed van Spinoza heeft uitgelegd: En je zult spinazie eten en Spinoza uit zijn gelijkenissen en voorbeelden.

Als u het nòg niet begrijpt heeft u niet genoeg spinazie gegeten, en de Grunninger Spinozakring van de Denker-Predikant-Filosoof-Dominee Knol niet vaak genoeg bezocht, om "het inzicht in de eenheid van de geest met het grote Geheel" te mogen en kunnen verwerven.

Maar kijk lezer: Feitelijk is dit allemaal je reinste flauwekul.

Het is pop-filosofie; wijsbegeerte voor spiritueel dorstenden met het IQ van een komkommer; het is anstellingitis, zelfoverschatting, opsnijderij, geestelijke duisterheid in pretentie-verpakking, leeghoofdige doenerij alsof, en - ik heb een hekel aan de nieuwe Bijbelvertaling - het is heel precies

"IJdelheid der ijdelheden, het is al ijdelheid."

Gepaard met grote domheid en pretentieusiteit, en immer gehuld in dat zelfde zilveren lefdasje. Wat een wanstaltig bête bedoening!

Wie werkelijk in filosofie geïnteresseerd is heeft niet veel aan Spinoza: Er is sindsdien ruim 300 jaar verder nagedacht, door 12 generaties, waarin een aantal uitnemende intellecten, en daarin is zeer veel te vinden dat aanmerkelijk zinniger is dan Spinoza, en ook gebaseerd is op zeer veel meer logische en wetenschappelijke kennis dan hem ter beschikking stond.

U bent werkelijk in filosofie geïnteresseerd? Goed, gefeliciteerd - dat is héél nobel van u, en het is bovendien, in Neerland van nu, ook een héél gemakkelijke studie, tenzij je protesteert tegen de rotzooi die je gewoonlijk krijgt, maar de kans daarop is heel gering, want er zijn maar heel weinig mensen met én een goed verstand én een flinke dosis moed, zodat ook uw kans zo iemand te zijn niet groot is - wat trouwens maar goed is ook, tenminste als u carrière in het Nederlandse wilt maken.

Als ik u was zou ik hier beginnen - Books - General - en ja, dit is een inleiding die, as it happens, behoorlijk veel gelezen wordt, en zich over 8 bestanden uitstrekt, en redelijk informatief is, en trouwens ook niet stijf staat van de aanstellerij of onwetendheid.

En als u dáár eenmaal redelijk wat van achter uw kiezen hebt, en werkelijk een goed verstand hebt (kans: 1 op 10.000, realistisch gesproken), zèlfs al is het minder goed dan dat van Spinoza, dan kunt u toch verder zien dan hij, die 350 jaar geleden geboren werd, en écht niet de enige grote of belangrijke filosoof was, en ook écht lang niet zo helder schreef en dacht als z'n pop-filosofische bewonderaars graag menen, en die ook onmogelijk al het wiskundige, logische, en wetenschappelijke fraais kon weten dat na hem ontdekt is.

Kortom: de Nederlandse belangstelling voor Spinoza lijkt mij vooral ingegeven door Neder-chauvinisme: Was Spinoza Brits, Laplander of Italiaan geweest, dan had géén Nederlander (minus een handjevol enkelingen, want niet iedereen is dom of een poseur, al zijn de meeste mensen dat wel, helaas) ook maar de minste belangstelling voor hem gehad.


P.S. Er is nog iets dat me opvalt: In de bijlage van 'de slijpsteen voor de geest' (ook al zo'n domme kreet) wordt de nu plotseling hip geworden Nederdenker van weleer in feite bejubeld door één wethouder, twee studenten, en één predikant die handelt in Jezus, spinazie, Spinoza en kringen.

Zou dat komen omdat wie wèl althans een klein beetje van Spinoza weet en begrijpt in Nederfilosofen-land en daar aardig over kan vertellen bang is door mij afgebrand te worden? (Mijn vorige Spinoza-stuk werd immers snel genoeg gevonden door Spinoza-liefhebbers.)

Ik weet het niet, en pleeg wel trots maar niet ijdel te zijn, maar het is waar dat mijn site aanzienlijk meer wordt gelezen dan ik tot een paar maanden geleden dacht, en het is behoorlijk aannemelijk dat de meeste akademisch geëmployeerde Nederfilosofen wel weten van mijn bestaan, al zwijgen zij daar immer héél stil over, op z'n pygmees.

Trouwens... als het zo is dan weet ik niet wat ik ervan moet denken. Laat ik het dus eens zo zeggen:

Heren-en-dames-ook academische Nedersofen met een ambtelijke aanstelling! Zou het niet beter - rationeler, redelijker, moreler, eerlijker - zijn als u gewoon opdonderde uit functies waar u feitelijk geen talent voor bezit? Of bedriegt u uw studenten liever, vanwege het salaris en de status en de vrijheid een leven lang uit te vreten? En voor de Fransen Jacobsen onder u: Komt het omdat u lelijk, dom en oninteressant bent dat u alleen aan u gerief komt door u door studentes te laten verwennen tegen studiepunten?

Want dáárom, dames, zijn er zoveel dames die een graad in de wijsbegeerte halen! Eerlijk waar! Er zijn héél veel filosofische academische Nederambtenaren waar u geheid een hysterische griezelstuip van zou  krijgen als u ze onverhoeds tegenkwam in een nachtelijke steeg, maar die u allemaal heel royaal willen verwennen met studiepunten als u hen royaal verwent met uw centrale vrouwelijkheid. Ja, heus!

Denk dáár eens aan als u wéér een Nederdame treft die zich "filosoof" noemen mag vanwege haar diploma: Het is echt een héééél makkelijke studie, voor wie strategisch haar carrière plant.

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail