Nederlog        

 

5 oktober 2007

                                                                 

Menselijke vermogens

 

 

Ik hoorde op de radio dat Ton Sijbrands weer een record gebroken heeft: Hij heeft 25 partijen simultaan blind gedamd, tegen goede clubspelers, en won er 21 en maakte 4 remises.

Het zal wel veel minder ophef geven in het Nederlandse dan de laatste hit van Frans Bauer of (posthuum, mèt Zijn Geliefde Rachel) de laatste idem van Hazes, maar het is een prestatie - luidt het reclame-jargon - van wereldformaat.

Letterlijk ook: Niemand dan Ton Sijbrands kan dit, en het kan veilig aangenomen worden dat vrijwel niemand het zou kunnen als hij of zij het zou proberen, hoe goed z'n geheugen ook is, en hoe goed zo iemand ook mag kunnen redeneren.

Wat leert zijn prestatie over menselijke vermogens? Wel, minstens twee dingen in het algemeen

  • de verschillen tussen menselijke individuen zijn - soms - veel groter dan veel menselijke individuen zich kunnen indenken of prettig vinden
  • wat sommige zeldzame menselijke individuen kunnen grenst aan het wonderbaarlijke, vooral wanneer we de vermogens van de doorsnee als maat nemen.

Dit is natuurlijk bekend, maar Sijbrands' prestatie is een buitengewoon goed voorbeeld daarvan.

En er is nog iets, dat minder bekend is, maar evenzeer waar.

Ongetwijfeld is dam-grootmeester Sijbrands een genie - één van de zeer weinige levende Nederlandse genieën - en ongetwijfeld is hij een buitengewoon intelligent man, ook buiten het dambord, maar toch is het zo, in zijn en in ieder ander geval van genialiteit dat

"Particular talent or genius does not imply general capacity. Those who are most versatile are seldom great in any one department: and the stupidest people can generally do something. The highest pre-eminence in any one study commonly arises from the concentration of the attention and faculties on that one study. He who expects from a great name in politics, in philosophy, in art, equal greatness in other things, is little versed in human nature."
(Hazlitt, Characteristics)

Eén bijzondere reden waarom ik dat zelf weet - aus eigener empirischer Befund - is dat ik, die méér van schaken dan van dammen houd, Sijbrands jaren geleden in een blind-simultaan zag schaken, als één van vijf spelers met het schaakbord voor hun neus, tegen de schaakgrootmeester Pedrag Nikolic, die het blind deed.

Sijbrands werd tamelijk snel verslagen, al speelde hij verdienstelijk, net als de anderen snel werden verslagen - waaronder de, naar doorsnee Nedergemoed zéér veel verdienstelijker en genialer Herman Brood, die door Nikolic in 8 à 10 zetten mat werd gezet (o.a. omdat Brood opende met 1. ... a5. 2. ... h5, voor wie het mocht interesseren en kan schaken).

Hoe het zij, al die miljoenen Neerlanders die simultaan belijden dat zij gelijkwaardig zijn met iedereen (omdat ze allemaal te weinig zelf-respect hebben om te tolereren dat enig iemand iets beter zou kunnen dan zij, afgezien natuurlijk van Volkszang en Voetbal, waarin Neerland vele erkende genieën heeft, volgens Neerlanders) zouden eens moeten gaan dammen of schaken met een grootmeester.

Het zou ze bijvoorbeeld wat échte bescheidenheid kunnen bijbrengen over de eigen vermogens, al mogen ze Hazlitt's citaat als een soort troost gebruiken.

Hoe het zij, hoewel ikzelf aardig kan schaken, en geheel niet bescheiden ben over mijn eigen redeneer-vermogen en geheugen, neem ik aan dat ik Sijbrands niet kan verslaan op het dambord, al zou ik 500 jaar getraind hebben.

Hij is op dat terrein nu eenmaal een man zonder gelijke, en ik hoop dat hij nog lang leeft, en bij gelegenheid mag tonen - ik hoop tegen minstens zoveel betaling als Volkszangers - wat menselijk mogelijk is, op een terrein van geestelijk kunnen, waar hij zich op toegelegd heeft met een bijzonder groot aangeboren talent.

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail