Nederlog        

 

4 maart 2007

                                                                 

Mailer, Mulisch en Het Kwaad

 



Ik hoorde gisteren Norman Mailer op de BBC radio. Hij is ondertussen 82 en heeft een vers nieuw boek, waarin hij kennelijk hetzelfde idee volgt als Mulisch ooit bewoog, en wie weet nog beweegt: God ťn De Duivel bestaan, en Hitler was een dienaar van De Duivel. En Norman Mailer wist dat allemaal zeker, al kon hij niet alle vragen over de Godheid beantwoorden, en zoals hij ook zeker zei te weten dat op zijn leeftijd hij er niet meer om geeft wat de mensen van hem denken.

Hťťl precies kan ik echter niet zeggen wat de beide gevierde auteurs, ook publieke persoonlijkheden namens hun generatie en vanwege linkse idealen, ooit, precies voor de geest zweefde, omdat ik al heel lang niet in staat ben boeken van Mailer of Mulisch uit te lezen, maar Mailer zei het zojuist samengevatte gisteren voor de BBC, en Mulisch dacht en zei iets dergelijks eerder, volgens boek-recensies en op de radio.

Ik kom nooit ver in de boeken van deze moderne in eigen ogen zo grote schrijvers omdat ik hun proza zo slecht en hun ideeŽn zo  oninteressant vind, maar ik wil wel uitleggen waar volgens mij de twee principiŽle fouten schuilen in deze kwasi-verklaring voor het leed in de wereld, het kwaad dat zovelen doen, en de onafzienbare reeks gruwelen in de menselijke geschiedenis.

Eťn. Wensdenkerij produceert op z'n best goede fictie, maar overigens altijd slechte theorieŽn, want theorieŽn gebaseerd op wensgedachten zijn op fictie gebaseerd, en de aanname van een mysterieuze bovennatuurlijke instantie verklaart helemaal niets, omdat een mysterie - immers, voor wie eerlijk is, een bewering equivalent met "ik weet niet hoe dit komt" - helemaal niets verklaart, al voelt dat voor de waarachtige gelover er in natuurlijk wel zo.

Twee. Het grote probleem met het bestaan, de bezigheden, en het relatieve succes van mensen als Hitler, Stalin en Mao, of Tiberius, Nero en Caligula, voor wie het liever klassiek houdt, is niet de evidente slechtheid, gestoordheid of wreedheid van de genoemden, maar dat dergelijke evidente schoften zoveel volgelingen vinden, zoveel getrouwen, zoveel meelopers, zoveel gewillige uitvoerders onder het gewone volk die hun wensen en commando's in de praktijk brengen, en zoveel gelovers, zoveel schriftgeleerden, zoveel verdedigers van hun genie en leugens onder would-be intellectuelen.

Zolang de grote massa van de doorsnee en van de intelligentsia zo dom, zo emotioneel, zo conformistisch, zo meeloperig, zo blind, of zo laf zijn als ze klaarblijkelijk in grote meerderheid zijn, door hun aangeboren gebreken of door hun eigen keuzes, is er in het geheel geen duivel of verstoorde godheid nodig om het kwaad in de wereld te verklaren.

Het gemiddelde en evidente menselijk onvermogen tot het zelfstandig doen van het rechtvaardige en denken van het verstandige is meer dan voldoende, naast het gewillige conformisme van de overgrote meerderheid, om het door mensen aangerichte kwaad in de wereld adequaat te verklaren, geheel zonder metafysica of theologie.

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail