Nederlog        

 

26 oktober 2006

                                                                 

Verkiezingen 1: "Het verraad van mijn generatie"

 

 

Ik maak het me deze keer en de komende dagen wat makkelijker door een drietal mails van mij te citeren, volledig en alleen met de nodige correcties.

De mails dateren uit de zomer van 2003, waren geadresseerd aan een vriendin die ik bijna 25 jaar ken, die zich toen tot Groenlinkse lijstduwer had laten maken, en mogen dienen als achtergrond voor de overwegingen van intelligente Nederlandse potentiële kiezers, terwijl ze ook mijn visie geven op, zoals Komrij zei en schreef, "mijn generatie van verraders" - die nu weer eens in publiek aanbod zijn als democratisch te kiezen Neerlandse voorgangers, ongetwijfeld heel integer, volgens henzelf.


Beste P,  
 
Ik schreef je gisteren n.a.v. een radio-bericht (ik heb geen TV) dat Komrij te Ruigoord zou spreken. Wel, er staat in de NRC van heden (25 juli 2003) op p. 7 een selectie die als volgt begint:

"In Ruigoord, de jubilerende kunstenaarsenclave in het Amsterdams Westelijke Havengebied, geselde Gerrit Komrij gisteren zijn generatiegenoten van mei 1968. Hieronder passages uit zijn aanklacht."

De titel van het verhaal staat in het Onderwerp van deze mail: "Het verraad van mijn generatie".

Ik weet niet of je je onder de gegeselden bevond, al gis ik van wel gezien je vroegere begaanheid met het Ruigoord-gebeuren, en weet natuurlijk ook niet of je je, zo ja, gegeseld hebt gevoeld (en of dat bevredigend was: Sommigen scheppen genot in geselingen door voorgangers).

Het was daarnet mijn bedoeling je alleen het bovenstaande te sturen en morgen verder te gaan, want ik heb weer last van mijn rug, maar aangezien dat waarschijnlijk toch morgen niet over is, ga ik er nu maar mee verder dat geselstuk te bespreken.

Mocht het jou niet interesseren dan is het in ieder geval instructief voor mijzelf, en voor wie deze recensie overigens onder ogen mocht krijgen. Ik vermoed dat ik al doende het stuk copieer, niet omdat het zo bijzonder is, maar om te tonen waar ik van spreek. Komrij zelf begon zo, volgens de NRC:

"Ik wil verslag uitbrengen van een nachtmerrie. [..] De hoofdrolspelers van de eerste tot de laatste minuut: mijn generatiegenoten. De generatie, zogenaamd van mei 1968, de generatie van provo en de verbeelding van Hitweek en Gandalf, de generatie van een nieuwe muziek en een nieuwe beeldentaal, de generatie die geuzenwoorden maakte van 'marginaal', 'protest' en 'anti-autoritair', de generatie van het verruimde seksualiteitsbegrip."

Schlagwortartig heet dit proza in het Duits, terwijl het onderwerp aan een lied van "The Who" doet denken. Nu weet ik ook niet hoe je de Sixties anders dan met kreten samen kan vatten, maar "mijn generatiegenoten" is nogal abstract, en suggereert minstens dat "mijn generatiegenoten" het genoemde fraais bedacht of geloofd zouden hebben. Nu, dàt is zeker niet zo: Iedere generatie bestaat overwegend uit meelopers en middelmaat, en de werkelijke creatieve geesten zijn altijd een kleine minderheid.

"Ik ben door mijn eigen generatiegenoten verraden. Ik maak deel uit van een generatie verraders. Onvermijdelijk ben ik daardoor ook zelf een verrader. Ik ben door verraad besmet, ik ben aanwezig geweest. Het doet niets af aan het feit dat ik me door mijn vrienden vooral verraden voel."

Dit klinkt triest en dunkt me overwegend onzin. Wie heeft Komrij verraden? Waarom is wie deel uitmaakt van een generatie van X - langharigen, flippers, blowers, you name it - daarmee "Onvermijdelijk" een X? Etcetera. Maar laat ik mijn logische geest even op stal zetten en interpreteren.

Wat Komrij kennelijk bedoelt is dat nogal wat vooral bekend en prominent geworden leden van zijn generatie prominent en bekend werden door de idealen waar Komrij zelf in geloofde vals en oneerlijk te gebruiken om er bekend en prominent mee te worden. Dit is waar - met dit verschil tussen Komrij en mij dat ik nooit aan die idealen van mijn generatiegenoten geloofde, en na mijn 20ste ook niet aan de eerlijkheid waarmee deze uitgevent werden om opgang mee te maken, en dat Komrij wèl en ik nièt meewerkte aan de opgang van mijn generatiegenoten.

Ik heb je al eens uitgelegd waarom ik niet aan die idealen geloofde: Gedeeltelijk omdat ik een erg helder verstand heb, en overigens omdat ik uit een authentieke revolutionaire communistische familie stam - die ik tegenwoordig voor véél zeldzamer houdt dan ca. 1968, omdat ik allerlei lieden met een enigszins verwante achtergrond ook carrière heb zien maken uit naam van verhoereerde valse onzinnige idealen.

Wat Komrij's medewerking betreft: Ik vond hem rond 1970 één van de weinige enigermate intelligente generatiegenoten waar ik weet van had - en meende dus toen hij rond 1974 een stuk van Den Uyl over cultuur, dat feitelijk tenenkrommend slecht en pretentieus was, de lucht inschreef als ò zo belangrijk, dat ook Komrij ófwel dommer was dan ik dacht ófwel zichzelf gewillig tot kruiwagen van modieus links maakte.

"Het leek zo mooi, als je ze op hun twintigste moest geloven. Met een hamer en een paar schroeven zouden ze zó het paradijs in elkaar zetten. Nog een oorlogje wegwerken, een paar massamoordenaars en een ouwe politiecommissaris opdoeken, en het was gepiept."

Ik houd niet van dergelijk vaag proza. Maar het is waar dat de Sixties (had ik met mezelf afgesproken dat ik zou schrijven) in de media vooral een optimistische tijd waren in Europa en de U.S. Dit lag vooral aan de opkomst van de popmuziek, trouwens, en was dus in beginsel meer media-hype dan werkelijkheid.

"[...] Soms, voor al mijn leeftijdsgenoten die zich na '68 - eerst schoorvoetend en al snel vol overgave - de politiek en het maatschappelijk leven hebben binnengedrongen, wou je dat de hel nog bestond. Met gloeiende poken en brandende fakkels en al."

Tsja. Laat ik het zo zeggen: Ik begrijp het sentiment maar deel het niet. Bovendien is een aanzienlijk deel van de gruwelijke debilisering van Nederland sinds de Sixties niet alleen of zelfs vooral aan Komrij's of mijn generatiegenoten te danken (ik geloof dat K. 6 jaar ouder is dan ik) maar ook in grote mate aan de iets oudere PvdA-generatie die opkwam met de 60ies: Van Thijn, Van der Louw, Pronk, Cammelbeeck, D'Ancona en andere inderdaad grote schijnheilige schoften, zowel incompetent als onwillig behoorlijk bestuur te leveren, feitelijk alleen gemotiveerd door machts- en status-geilheid, en altijd bereid modieus na modieus ideaal uit de bek te laten stromen zolang dat maar opwaards en in de richting van de schijnwerpers leidde.

Hoe het zij: Het was vooral deze generatie die in de 70-er jaren aan de macht kwam, o.a. in de universiteiten, terwijl mijn generatie zichzelf vanaf 1980 naar boven wurmde, vocht, loog, manipuleerde, netwerkte en politiek hoereerde. Maar er was één uitzondering in ieder geval in Nederland: Ikzelf. Want ik verzette me vanaf 1978 (toen ik terugkeerde in Nederland uit Noorwegen) tegen het verval en de linkse illusies, pretenties en schijnheiligheid, met als vrijwel enig gevolg dat ik twee keer van de UvA gewerkt ben "vanwege uw uitgesproken meningen", waar ik ook zeer vaak voor gediscrimineerd ben aan die instelling. (Dat eruitwerken vond plaats in 1983 en 1988, en gebeurde met waarachtig sadistisch genoegen door het CvB van de UvA.)

Trouwens: Aangezien ik er ook - reeds invalide - in slaagde een studentenbeweginkje op te zetten die mij steunde waren er nog enkelen van "mijn generatiegenoten" die niet als makke schapen poserend als Marxist (of Feministe) probeerden omhoog te vallen naar vaste aanstellingen aan de universiteiten. Maar het was inderdaad een kleine minderheid, en het was inderdaad moeilijk, discriminerend, de eigen carrière-mogelijkheden schadend, en tegen de stroom in.

"Het onderwijs. Welke ravage werd daar aangericht! Ravage als genadeklap. Genoeg is daar al over gezeurd. De vernietiging lijkt onomkeerbaar zolang niet de laatste hoopvolle '68'er van de aardbodem is verdwenen. Ik wijs alleen nog even op de gevolgen die het heeft gehad op hoe we met de geschiedenis en literaire tradities omgaan, ik wijs er alleen nog op dat het mijn generatie was die, op de universiteiten en in het bedrijfsleven, begon met het vervangen van Nederlands door Engels. Ze hadden er schoonklinkende excuses voor."

Opnieuw: Tsja. Inhoudelijk noch stylistisch groots proza, om het beleefd te houden. Maar het is waar dat het onderwijs sinds de Mammoetwet (ca. 1965) gigantisch verslechterd is in alle geledingen, schooltypes en academische studies. Feitelijk is de situatie nog veel droeviger en slechter dan Komrij lijkt te weten. Maar ik verwijs je verder naar mijn site, naar mijn Spiegeloog-columns. (Vandaar trouwens vooral "Maarten Maartensz": Mij werd van diverse zijden verzekerd dat "de wetenschappelijk staf ziet je het liefst dood" - en ik was al twee keer van de UvA verwijderd en wilde afstuderen, wat dan ook gelukt is.)

"De mantra's van mei 1968 zijn nog altijd niet uitgewerkt."

Ach welnee! En welke zijn dat dan? Dit is gewoon een lege frase - en de feitelijke achtergrond is er één die Komrij nog steeds niet door schijnt te hebben: Al in 1968 ... en ja, ik bèn in Mei '68 in Parijs geweest, en kon de revolutionaire studenten vergelijken met mijn revolutionaire ouders, met als voornaamste resultaat dit ... al in 1968 deed vrijwel iedereen inclusief de leiding, zoals hier te lande Regtien, alsof, en poseerde met praatjes en leuzes die ze niet inhoudelijk interesseerden, maar die wel populair waren omdat "men" daarmee paradeerde, zich mee conformeerde, en probeerde elkaar te behagen.

"Mijn generatiegenoten" was in grote meerderheid een bende schijnheilige poseurs, die de revolutionair of de alternatieveling acteerde zoals Katholieke pedo-priesters katholicisme acteerden: Als snelste en makkelijkste weg om erbij te horen, om mee te mogen doen, om iemand het bed in te krijgen, om macht en status te krijgen.

"Alleen door mei 1968 valt het te verklaren dat dat ze in Nederland Pim Fortuyn aanzagen voor iemand die de Augiasstal van de politiek wel eens zou schoonmaken. In feite was hij een jaren-zestig-type, een rasechte vertegenwoordiger van het quasi-marxisme, een reële leeftijdgenoot van me, een voorbeeldige verrader. Hij suggereerde dat hij een kritische nieuwkomer was in ons al te gestructureerde en verfijnde netwerk van afhankelijkheden, afkoopsubsidies, controlegekte en bureaucratie."

De eerste zin van deze alinea is weer onzin, helaas. En wie zijn "ze"? Die 1.6 miljoen driekwart of geheel debiele plebejers die Onze Pim aanbaden als Messias? Een flink deel daarvan was in mei 1968 niet eens geboren, en voor de grote meerderheid ervan zijn de zestiger jaren hooguit een heel vage herinnering.

Wat Fortuyn betreft: Het zou moediger van Komrij zijn geweest tegen een levende Pim in het veld te treden. En overigens is het grote geheim van zowel "mijn generatiegenoten" als Fortuyn dat het feitelijk in zeer grote meerderheid een totalitair angehaucht zooitje was. Ik heb veel geleerd van zowel de studentenbeweging als de opkomst van Fortuyn, en die lessen komen allemaal ophetzelfde neer: Mensen denken en voelen in meerderheid totalitair, niet alleen in "mijn generatie" maar altijd en overal. Het is Onze Groep die het best is; Onze Leiders die voorbeeldig zijn; Onze Waarden en Normen die de mensheid zal verlichten - en wie in dergelijke totalitaire onzin gelooft of eraan meedoet, wat het verdere geloof dat uitgedragen wordt ook mag zijn, is geen werkelijk zelfstandig individu.

"Met zijn halve talenten en entertainmentgehalte was hij er juist het resultaat van. Hij kon voortreffeljk acteren, als alle omhooggevallen jongens uit de revolutie-tijd - of hij het rebelse nog in de vingers had. Het was niet eens een truc, het was routine."

Dat Fortuyn intellectueel ongetalenteerd was was mij vanaf het begin evident, maar verder kennelijk heel weinigen. Opnieuw vind ik het jammer dat Komrij dat indertijd niet schreef, toen Onze Pim nog voor de camera's glorieerde. En het was niet zozeer "acteren", "een truc" of "routine" als schijnheiligheid - alhoewel ik geloof dat er in Fortuyn's geval ook een deel overtuiging en een deel geschiftheid stak.

"Intussen rekende hij zich de macht al toe. Hij zou bereid zijn geweest tot elk compromis, tot elk verraad als hij maar eenmaal met macht was bekleed. Om die macht te bereiken voerde hij via de media een fake-vertoning op - dertig jaar verraad in versnelde opvoering. De verslaggevers volgden als hondjes. Hij had de listen en arglistigheden van degenen van wie hij straks in bed zou kruipen al volkomen in zijn vingers."

De eerste zin is waar, maar geheel begrijpelijk en terecht, afgezien van het ingrijpen van Volkert van der G. De rest is weer een nogal mechanische invulling van het ook al mistastende voorafgaande.

Terzake: Wat de Fortuyn-geschiedenis liet zien was de opkomst en ondergang van een volksmenner, en wat het duidelijk maakte is dat de opkomst van een Mussolini, Hitler of Haider in Nederland even goed mogelijk is als daarbuiten, en via dezelfde mechanismes en technieken plaatsvindt. En het lijkt me een misvatting te geloven dat het van Fortuyn of Mussolini of Haider allemaal "fake", "listen" of "arglistigheden" waren. Dat is teveel eer voor hun intellect en te weinig eer voor hun waarachtige bevlogenheid: Volksmenners zijn vrijwel altijd dom genoeg om hun eigen praatjes en ideologie overwegend te geloven.

Vervolgens: De opkomst van Fortuyn was vooral media-gebeuren, en één heel interessant feit was en is dat vrijwel alle journalisten in alle media zich maar al te graag lieten gebruiken door Fortuyn toen hij eenmaal bekend was én bijzonder lafhartig bang waren hem aan te vallen.

"Als hij was blijven leven zou hij door de bestaande officials als een verloren zoon zijn binnengehaald."

Dat neem ik ook aan, maar zo gaat het altijd: Burocraten en tweederangs politici zijn geboren totalitaire hielenlikkers, altijd en overal, onder ieder politiek of religieus klimaat.

"Mijn hele generatie is met bluf en handigheid aan de macht gekomen. Al mijn leeftijdgenoten die zich na '68 de politiek en het maatschappelijk leven ingingen, behoorden bij voorbaat tot de aangepasten."

Juist! Het waren schijnheilige conformisten die zich voor revolutionaire maatschappij-veranderaars uitgaven omdat een dergelijk ideaal toevallig modieus was, en dat dan voornamelijk door de pop-muziek en vanwege de Vietnam-oorlog. En omdat ik hun valselijk uitgevente idealen met de paplepel had ingegoten gekregen én mijzelf daar individueel en serieus mee bezig had gehouden, had ik vrijwel onmiddellijk door dat al die revolutionaire studenten feitelijk deden alsof. Was het immers anders geweest dan hadden ze zichzelf net als ik véél meer verdiept in het indertijd zo populaire Denken van Marx en co.

"Aanvankelijk vond je het charmant dat ze de politiek instapten. Het waren overwinninkjes voor de beweging, small steps. Langzaam maar zeker zouden deze voorhoede namens ons allen de boze wereld leren hoe het werkelijk moest. De verbeelding aan de macht. De mars door de instituties. Een frisse wind, een nieuw geluid."

Ik vond het vanaf 1970 - toen ik uit de CPN stapte, en "mijn generatiegenoten" aanvingen daarin te treden - helemaal niet charmant: Ik vond het bedrog, intellectueel en moreel bedrog. En iedereen die de moeite had genomen om zich zelfstandig bezig te houden met wat Populair Links feitelijk uitdroeg had dit kunnen weten en kunnen inzien. Dat vrijwel niemand dit deed komt kennelijk omdat vrijwel niemand mijn achtergrond had en omdat vrijwel niemand mijn verstand had.

In dit verband trouwens - mocht je het vergeten of nooit geweten hebben: Niet iedereen vloog toen mee op de vleugelen van Revolutuionair Links richting welbetaalde maatschappelijke positie, en niet iedereen conformeerde zich. Er was bijvoorbeeld, ik geloof in 1969, een discussie tussen Marcuse en Popper (die ik toen allebei al gelezen had, voor een deel), en iedereen die het had willen doen had toen al Popper's "Open Society and its Enemies" kunnen lezen om te zien wat er mis was aan marxistische en overige linkse totalitaire idealen (m.i. was dat een stuk beter dan Popper's wetenschapsfilosofie - maar ik zou je waarschijnlijk daarmee vervelen, als ik dat niet al doe).

Wat mij zo vreselijk evident werd vanaf 1968 was dat "mijn generatiegenoten" precies NIET lazen waarop ze zich beriepen, en dat dit OOK de voorlieden van de beweging gold, als in Nederland Regtien c.s. En wat ze al HELEMAAL niet lazen waren tegenstanders van revolutionair links, zoals Popper: Eén algemene karaktertrek van totalitaire geesten is dat ze hun geloof voor waar en wenselijk houden en alles afkeuren en weigeren redelijk gehoor te schenken dat daar niet mee instemt.

"De speelse kant van '68 (toen nog 'ludiek' genoemd) ging al snel kopje-onder of ontaardde in de leutigheid van alles kan en alles is meegenomen. Zij die niet wilden meedoen (en trouw bleven aan de oorspronkelijke geest) werden als mislukkelingen beschouwd en de ware mislukkelingen nestelden zich op de troon. Heeft iemand gezegd dat de geschiedenis rechtvaardig is?"

O, wat valt dat Komrijse proza me tegen als ik het uittiep! Maar dit is terzijde, en was me al eerder opgevallen. Het principiële punt hier is dat de omslag van de zestiger jaren inderdaad zo'n 30 jaar lang doorgewerkt heeft in geaccepteerde kretologie, loze plannenmakerij, valse pretenties en holle wensdenkerij, en het klimaat van publieke opinie werd waaraan wie carrière wilde maken zich in ieder geval verbaal en in gedrag en uiterlijk moest conformeren.

Maar Komrij deed daar zelf enthousiast aan mee, en overigens werd het massaal uitgedragen door VN, de Groene, de Volkskrant, de universiteiten en op TV, bijv. door Koot en Bie (waarvan ik dus nooit gecharmeerd was: Echte cliché-mannetjes, zoals ze zich oorspronkelijk noemden, helemaal van het Modieuze Nu van Toen, inclusief massaal verkochte scheurkalenders vol scheurkalenderwaarheden).

 "Er is nu een revival van de jaren zestig gaande. Het is weerzinwekkend. Dat die revival slechts een onherkenbare hutspot is - net als alle historische terugblikken en muzikale geschedschrijving die ze op de tv samenflansen - is op zich al een 'verworvenheid' van de jaren zestig. De geschiedvervalsing is al een tijd geleden begonnen, omdat de geschiedenis door de Joop van den Endes wordt geschreven."

Ik sta weer enigermate paf. Van die revival was me niets bekend, maar ik heb dan ook al meer dan 33 jaar geen TV - en overigens is één van de voor mij gruwelijke dingen van de "moderne geschiedsschrijving" dat die feitelijk door PvdA-kaderleden als Geert Mak en journalisten van PvdA-huize werd en wordt verzorgd, al meer dan 30 jaar.

"Met al mijn tien vingers wijs ik. Ik voel me door mijn generatiegenoten verraden. Ik ben opgegroeid tussen een generatie verraders. Ik maak deel uit van een generatie die, voor het eerst in eeuwen, de wereld lelijker achterlaat dan ze haar heeft aangetroffen. Niets van allure, niets van stijl, niets van een groot gebaar bracht ze tot stand."

Wel, ik voel me niet verraden, al ben ik zo ongeveer de enige van mijn generatie, althans van dat deel dat aan een universiteit studeerde, die alle verwijten van Komrij naast me neer kan leggen als geheel niet op mij van toepassing. Wat ik heb geleerd is dat óók mijn generatie in grote meerderheid bestond uit conformistische huichelaars en totalitaire zielen, feitelijk vooral geïnteresseerd in eigen opgang en status, en gewillig en in staat daarvoor ieder willekeurig ideaal te verhoereren. Maar ik wijt het vooral aan aangeboren domheid en lafheid - en zoals Komrij Multatuli citeert met "de wereld lelijker achterlaat dan ze haar heeft aangetroffen" (M. schreef "beter", maar was dan ook geen homofiele dandy) kan ik dat ook: "De mensheid is te dom om slecht te zijn."

Maar ik weet dat een dergelijke mening voor de grote meerderheid beledigend is, naar hun inschatting, en ook beledigd zou zijn geweest door Jezus' "Vader vergeef hen, want ze weten niet beter", om dezelfde reden, indien ze na konden denken. Toch moet het enige zieletroost bieden, voor wie dat wil, dunkt mij: Als de doorsnee slecht doet, zoals zo vaak, dan gewoonlijke vanwege hun totalitaire bijgeloof en voorgangers, en niet uit eigen wil of vermogen.

Vervolgens: Wat mij raakt is niet zozeer het gebrek aan allure, stijl en gebaar als het intellectueel achterlijke klimaat waarin ik moet overleven en de stuitende nivellering van alles en iedereen tot een geconformeerd gemiddelde van "gelijkwaardigen". Wat IK mis zijn individuen van geest, met moed en karakter, die werkelijk primair geinteresseerd zijn in de werkelijkheid en de wetenschap in plaats van in de populaire ideologische mythes en de eigen carrière en status.

"Dit leek hier en daar een klaagzang. Klaagliederen aanheffen ligt niet in mijn aard. Het was ook maar het verslag van een nachtmerrie, geen wetenschappelijk verhaal. Het verslag van een nachtmerrie die ooit als een droom begon."

Waarmee Komrij gezegd had - en eindigde als peno-pauzerende opa voor wie "Früher war alles Besser, ja auch die Revolutionären!".

Nu, ik heb er het mijne van gezegd - en noteer voor de goede orde dat mijn schone verhandeling, inclusief overtiepen 25 Kb, dus ruim 8 paginaas A4 is, en dat ik e.e.a. in iets meer dan 2 uur schreef - en daarmee, afgezien van het fraaie, lopende natuurlijke Nederlands dat ik schrijf, een kunstje verrichtte dat mijn generatiegenoten in grote meerderheid ook al niet kunnen: Zich enigszins behoorlijk schriftelijk en mondeling uitdrukken.

Maar goed - ik had je een bespreking beloofd, en je hebt 'm hiermee. Het jammere ervan is dat Komrij veel meer sentiment en frase biedt dan enigermate zinnige analyse of beschrijving. Dat is echter mijn schuld niet.

Het beste,

Maarten.

P.S. Ik heb dus o zo vlijtig het hele stuk gekopieerd, zodat je dáarvoor geen NRC hoeft te kopen.

Vervolg


De links in het bovenstaande zijn vandaag - 26.X.2006 - ingevoegd. Morgen meer, voor de geïnteresseerde hoogbegaafde lezers en lezeressen, ook gezegend met enig eigen karakter, moed en individualisme, dus feitelijk, in deze Neanderthaalse "Polder of Evil" waarin ik leef, zeldzaam als een zeer bedreigde diersoort.

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail