Nederlog        

 

19 augustus 2006

                                                                 

Nogmaals Grass

 

 

In de vandaagse NRC staat meer over Gnter Grass, die als 17-jarige met naeve trots lid werd van de Waffen-SS - en daar vervolgens 60 jaar lang geheel over zweeg, en ondertussen plaatselijk het hoogste gedrukte woord had over de gevaren van het nationaal-socialisme, dat ook voor goed geld en een Nobelprijs voor de literatuur verkocht werd, en Grass dekaden lang goed voedde en huisde, en veel status gaf, als prominent anti-fascist.

"Grass beschrijft zichzelf als overtuigde maar niet fanatieke nazi - hij houdt niet van zingen, hij ambieert geen baantjes, maar hij doet wel mee. De gedetailleerde schets van de gedachtewereld van een kind dat langzaam tiener wordt, maakt nog eens duidelijk hoe moeilijk het destijds moet zijn geweest om andere keuzes te maken. Zeker als de ouders dat niet stimuleerden. Ook wordt duidelijk waarom de stap naar de Waffen-SS niet uit de lucht kwam vallen."

Ja, ongetwijfeld, en er staan wel meer zaken in het tamelijk lange stuk van de Duitse NRC-correspondent, ook verluchtigd met fotoos van Grass en een ui (zijn autobiografie, waar dit allemaal natuurlijk ook goede reclame voor is, heet "Beim Huten der Zwiebel", overigens zonder de toevoeging "weinen auch Krokodille"), die vast waar of zinnig zijn, zoals

"Centraal staat de vraag: waarom was jij destijds niet slimmer, jonge man."

Dat is inderdaad geen gekke vraag, en het antwoord erop moet zijn dat Grass een stuk gewoner en minder slim is dan hij zelf 60 jaar zijn vereerd publiek heeft willen Diets maken, en dat hij vl meer lijkt op de duitse "Ordinary Men", waarover Christopher Browning schreef in een uitstekend boek met die titel, dan op een waarachtige Duitse verzetsheld - en ook die waren er, zelfs van Grass' eigen leeftijd, indertijd.

Maar het is waar dat het slechts heel weinigen gegeven is een werkelijke held te zijn, en dat held-zijn gewoonlijk voorzienbaar heel pijnlijk of dodelijk is.

Ikzelf neem het Grass dan ook niet kwalijk dat hij geen betere hersens, betere opvoeding, betere moraal, of sterkere ruggegraat had dan hij had, en dat hij als 17-jarige bij de Waffen-SS ging. Van een gewoon mens kan je niet redelijkerwijs vergen dat hij buitengewone moed of hersens heeft.

Maar ik vind het nogal kwalijk om daar vervolgens 60 jaar lang je mond over te houden, en tegelijkertijd bijzonder goed te verdienen, in geld, en ook in status en invloed op meningen, door te poseren alsof je een tegenstander van het nationaal-socialisme bent, en een o zo moreel man, en een voorbeeldig anti-fascist en overig menselijk prachtigs.

Grass zegt zlf dat hij zijn mond hield "uit schaamte". Dat is ook mogelijk, en wellicht gedeeltelijk wr, maar het valt mij op dat dit 60-jarig zwijgen Grass financieel en maatschappelijk bijzonder goed uitkwam.

Ik vermoed dan ook, al laat dit zich niet bewijzen, maar het ligt kennelijk in z'n karakter, dat hij zelf rder gebiecht had over zijn verleden als Waffen-SSer wanneer hij minder succesvol was geweest met z'n literaire morele boekjes dan hij feitelijk was.

Mijn reden? Wel, Grass blijkt uiteindelijk een veel gewoner man dan hij voorgaf te zijn, en "Erst kommt das Fressen, und dann die Moral", zoals Brecht dichtte, en Gnter Grass heeft dekaden lang hl goed gegeten van zijn moralistische fictieve traktaatjes.

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail