Nederlog        

 

4 juni 2006

                                                                 

Domela Nieuwenhuis en Multatuli

 

 

Hier is mijn inleiding bij een stuk van F. Domela Nieuwenhuis over Multatuli dat vanaf vandaag op de site staat:


Over: "Multatuli als ketter bij uitnemendheid"
van F. Domela Nieuwenhuis

Er is behoorlijk veel letterkundige literatuur over Multatuli, maar het grootste deel daarvan behandelt hem als schrijver, als letterkundige, en behandelt hem niet zoals hij zich zelf zag: Als maatschappelijk hervormer, als radikaal filosoof, als man van ideeën en waarheid, als humanist, als voorstander van wetenschap, als tegenstander van religie en bijgeloof, en als verlicht denker over tal van menselijke,  maatschappelijke, en filosofische vragen.

Eén van de weinigen die Multatuli wèl beschouwde en behandelde (ongeveer) zoals Multatuli zichzelf zag, en zich trouwens ook publiek presenteerde, was zijn jongere tijdgenoot F. Domela Nieuwenhuis, die als kind van welstaande ouders begon als dominée, maar eindigde als anarchist, en Multatuli en zijn tweede vrouw oppervlakkig persoonlijk gekend heeft en met hem gecorrespondeerd heeft.

En er blijkt dan ook een uitstekend stuk uit 1908 van Domela's hand te zijn over Multatuli, dat ik hieronder weergeef. Ik trof het in een uitgave uit het begin van de 20ste eeuw, uitgegeven door de Multatuliaan en anarchist B. Damme, voor iets dat zich "De Roode Bibliotheek - Zandvoort" noemde, als afsluitend stuk van een boek dat de titel "Multatuli Bloemlezing" draagt. Het boek draagt geen datum, maar stamt kennelijk uit ca. 1925.

Domela's verhandeling neemt daar de paginaas 126 - 160 in beslag, en komt mij voor als één van de zinnigste appreciaties van Multatuli die ik ken, om welke reden ik het stuk hier weergeef. Ik neem het stuk, nu vrijwel een eeuw oud, diplomatiek maar vrijwel ongewijzigd over, met lege regels bij wijze van alinering, met hier en daar een gissing over niet door afsluitende aanhalingstekens afgesloten citaten van Multatuli, en met italisering als in "nadruk" in plaats van spatiëring als in "n a d r u k"

Ik heb redelijk wat hyperlinks geplaatst in Domela's tekst, en mij overwegend onthouden van noten erbij, maar heb er wel een nawoordje bij geschreven. Hier is een reeks links naar de titels van de opeenvolgende secties van het stuk dat volgt

"Een ketter was hij op godsdienstig gebied.
Een ketter was hij op politiek gebied.
Een ketter was hij op zedelijk gebied.
Een ketter was hij op maatschappelijk gebied.
Een ketter was hij op onderwijsgebied.
Een ketter was hij op koloniaal gebied.
Een ketter was hij op kunstgebied."


Ik wens u veel leesplezier!

 

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail