Nederlog        

 

21 mei 2006

                                                                 

Mandeville vertaald in het Nederlands

 

 

Ik heb al een lange tijd een Mandeville-sectie op mijn site, met daarop het fraaie leerdicht Fable of the Bees, dat ik helaas tot nu toe niet becommentarieerd heb, omdat mijn gezondheid al 28 jaar beroerd is, en ik geen Somalische vluchteling ben, en ook geen Duitse junk, maar alleen een Nederlandse vader, moeder en grootvader in het verzet en in concentratekampen in de Tweede Wereldoorlog, zodat het evident is dat een man als ik, summa cum laude afgestudeerd ook, geen enkele hulp kan krijgen in Amsterdam en Nederland, al 28 jaar lang niet, als invalide. Het is volgens de laatste drie burgemeesters van Amsterdam veel beter dat ik snel krepeer, dan dat ik enige vorm van hulp krijg.

Nee, lezer: 't Helpt niet om te klagen, want ik bŤn geen junk, geen ex-Somalische, en niet zwart, en geen vrouw, en geen Tweede Kamerlid, en heb de misdaad begaan ziek te zijn zonder dat minister Hoogervorst dat wil erkennen, zonder dat dit even makkelijk aantoonbaar is als heroÔne in het bloed, en overigens omdat er nu eenmaal ambtenaren beter betaald kunnen worden van het geld dat ik niet krijg. (Meer elders).

Maar wat Mandeville betreft ....

In de NRC van 19 mei lees ik dat er eindelijk iets vertaald is van Bernard Mandeville, die van 1670-1733 leefde, geboren werd in Rotterdam, studeerde in Leiden, en zijn volwassen leven als arts sleet in Engeland.

Mandeville schreef een bijzonder fraai Engels, en had radicale, realistische en weinig optimistische ideeŽn over de menselijke doorsnee. Hij werd bekend met de al genoemde Fable of the Bees, dat onvertaald op mijn site staat, dat over economie gaat, en waarvan de belangrijkste leerstelling is, zoals de titel van de vertaling luidt "De wereld gaat aan deugd tenonder". *)

De recensent Heumakers vat het zo samen:

niet de deugd maakt een samenleving welvarend, maar de ondeugd. Als iedereen zijjn eigen belang nastreeft, profiteert de gemeenschap daarvan. Het klinkt bijna als Adam Smiths invisible hand, maar bij Mandeville gaat het niet vanzelf; het is aan verstandig bestuur te danken dat de egoÔstische hartstochten van de mens toch de hele samenleving ten goede komt.

Overigens: Mandeville was zeker niet zo optimistisch als Smith, Hayek, Ayn Rand of moderne Amerikaanse neo-conservatieven over de "noodzakelijke" zegeningen van "de vrije markt", en wist waarschijnlijk net zo goed als ik dat een markt alleen maar "vrij" is omdat ze als zodanig in stand wordt gehouden door staten, wetten en verdragen. En Mandeville wist bijzonder goed dat de meeste mensen niet geneigd zijn anderen veel goed te doen, met of zonder vrije markt, behalve wanneer dat in hun eigen belang is, of ze er zelf winst door maken.

Het geval wil dat ik, door de jaren heen, behoorlijk wat klassieke economische teksten heb gelezen, op zoek naar enige ťchte economische kennis. Nu, Mandeville's tekst is ťťn van de beste, en ongetwijfeld de meest amusante en best gestileerde, en dat was een belangrijke reden voor mij, al weer een jaar of vier geleden, om hem op®mijn site te zetten.

Volgens Heumakers is de vertaling behoorlijk. Ik weet het niet, maar ik kan de lezer wel vertellen dat er een goede Penguin Classics uitgave is van de Fable of the Bees inclusief Mandeville's noten en commentaren daarbij, die geschreven zijn in een zeer fraai Engels, dat bij gelegenheid tot grote satirische hoogte en scherpte komt.

Die noten en commentaren bij het gedicht staan niet op mijn site, en zijn trouwens ook nog niet vertaald, al ligt het wel in de bedoeling van de vertaler dat dit alsnog gebeurt, maar ze zijn wel de moeite waard, is het niet om de scherpzinnigheid in economische overwegingen van 'ein ehrlicher Mann und ein heller Kopf' volgens Karl Marx (die niet zo vaak zo complimenteus was over andere economen dan hijzelf), dan wel vanwege de zeer realistische psychologische ideeŽn, of anders vanwege het zeer leesbare Engelse proza.

*) Bernard Mandeville: De wereld gaat aan deugd ten onder. Verzameld werk deel I. Vertaald en toegelicht door Arne C. Jansen. Lemniscaat. 307 blz.

 

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail