Nederlog        

 

12 februari 2006

                                                                 

"Gevaarlijke ideeën - 9"

 

 

Meer zogeheten "gevaarlijke ideeën"  aangedragen op de website The Edge.  Deze keer is dat http://www.edge.org/q2006/q06_9.html. Ik selecteerde er drie van:

9.1. Miller - Fermi's Paradox
9.2. Kosslyn - Immanente God
9.3. Pollack - Wetenschap als religie

9.1. Miller - Fermi's Paradox

Geoffrey Miller is een evolutionair psycholoog - ik ben zelf een p maar weet niet wat een ep is, maar goed, al heb ik vermoedens - verbonden aan de University of New Mexico. Zijn "gevaarlijke idee" is minstens enigermate plausibel, en verklaart wat bekend staat als Fermi's Paradox. Hier zijn de uitleg daarvan en Miller's verklaring ervoor - en Fermi was een groot natuurkundige uit de 20ste eeuw:

The story goes like this: Sometime in the 1940s, Enrico Fermi was talking about the possibility of extra-terrestrial intelligence with some other physicists. They were impressed that our galaxy holds 100 billion stars, that life evolved quickly and progressively on earth, and that an intelligent, exponentially-reproducing species could colonize the galaxy in just a few million years. They reasoned that extra-terrestrial intelligence should be common by now. Fermi listened patiently, then asked simply, "So, where is everybody?". That is, if extra-terrestrial intelligence is common, why haven't we met any bright aliens yet? This conundrum became known as Fermi's Paradox.

The paradox has become more ever more baffling. Over 150 extrasolar planets have been identified in the last few years, suggesting that life-hospitable planets orbit most stars. Paleontology shows that organic life evolved very quickly after earth's surface cooled and became life-hospitable. Given simple life, evolution shows progressive trends towards larger bodies, brains, and social complexity. Evolutionary psychology reveals several credible paths from simpler social minds to human-level creative intelligence. Yet 40 years of intensive searching for extra-terrestrial intelligence have yielded nothing. No radio signals, no credible spacecraft sightings, no close encounters of any kind.
(...)
I suggest a different, even darker solution to Fermi's Paradox. Basically, I think the aliens don't blow themselves up; they just get addicted to computer games. They forget to send radio signals or colonize space because they're too busy with runaway consumerism and virtual-reality narcissism. They don't need Sentinels to enslave them in a Matrix; they do it to themselves, just as we are doing today.

Ik vind het een plausibele verklaring - er zijn geen buitenaardse hoge beschavingen, omdat deze zichzelf vernietigd hebben, zoals de menselijke beschaving lijkt te doen - maar er zijn minstens vier kwalificaties.

Eén. Ikzelf ken dezelfde verklaring van de paradox van Jarrett Diamond, en neem aan dat anderen er ook zo over dachten, omdat het redelijk voor de hand ligt.

Twee. Zowel het bestaan van buitenaardse intelligentie als de toekenning van waarschijnlijkheden daaraan zijn speculatief. Er is geen behoorlijke basis voor anders dan analogie, à al: Er zijn waarschijnlijk behoorlijk wat planeten in het universum die lijken op de aarde, ergo ....

Drie. Als er dan buitenaardse hoge beschavingen zijn, die weten van het bestaan van de aarde en van de menselijke beschaving, dan is het niet zo heel onaannemelijk dat ze én een stuk verder zijn dan de menselijke én besloten hebben een dusdanig verwarde en aggressieve soort als de menselijke soort niet nog meer te verwarren door zichzelf te openbaren.

Vier. Ikzelf ben altijd geneigd geweest aan te nemen dat àls er dan buitenaardse hoge beschavingen zijn deze hetzelfde probleem hebben als wij zouden hebben als we ze zouden ontdekken, zeg op 10 lichtjaren afstand: De reistijden erheen zijn véél te lang om fysiek mogelijk te zijn, en ook te lang om behoorlijk te communiceren.

9.2. Kosslyn - Een immanente god

Stephen M. Kosslyn is een psycholoog verbonden aan de Harvard University. Zijn "gevaarlijke idee" begint zo:

A Science of the Divine?

Here's an idea that many academics may find unsettling and dangerous: God exists. And here's another idea that many religious people may find unsettling and dangerous: God is not supernatural, but rather part of the natural order.

Hier moet eerst opgemerkt worden dat theologen van allerlei geloven al vele eeuwen de pretentie hebben een wetenschap van god te bezitten en te bestuderen, terwijl het toch evident moet zijn, volgens hun eigen theologieën, dat iedere theoloog van een ander geloof weinig beter dan een goedgelovige fantast en wensdenker is, die een fictie voor waar houdt.

Maar het is waar dat in ieder geval jodendom, christendom en islam een bovennatuurlijke god veronderstellen, en dat het idee van een niet-bovennatuurlijke god - een immanente god, een god die deel van de natuur is - in ieder geval het overwegen waard is.

Ook is Kosslyn bepaald de eerste niet met een dergelijk idee, dat vaak met enige rechtvaardiging als Spinozistisch gekwalificeerd wordt, omdat Spinoza iets dergelijks dacht en argumenteerde.

Kosslyn geeft ook een reeks argumenten - "not to convince, but rather to intrigue" - die overwegend opgehangen zijn aan het begrip 'emergente eigenschap': Een eigenschap die ontstaat uit en bestaat op basis van eigenschappen van interacterende dingen, maar niet tot deze eigenschappen reduceerbaar is. Een simpel voorbeeld is een huis, dat méér en anders is dan de eigenschappen van de stenen, balken en heipalen bij gratie waarvan het bestaat. Hier zien we ook hoe een maker, al dan niet goddelijk in enige zin, al snel gesuggereerd wordt door emergente eigenschappen, al is dat niet nodig. Een voorbeeld van het laatste zijn begrippen als gas en temperatuur, die teruggaan op grote hoeveelheden interacterende deeltjes, maar eigenschappen hebben die geen van de deeltjes heeft waaruit het bestaat. Een gerelateerd simpel voorbeeld is het begrip 'gemiddelde': Het gemiddelde van de verzameling {1,2,3,4} is 2 1/2 - zowel géén deel van de verzameling als géén geheel getal als iets waartoe ieder lid van de verzameling bijdraagt.

Ikzelf heb het niet erg op een god  of goden, omdat het me voorkomt vrijwel zeker wensdenkerij te zijn, en omdat de aanname van een god - "dit is zo omdat god het zo gewild heeft" - niet zozeer een steekhoudende verklaring is als een verklaring met behulp van een tot woord gestold raadsel: Mensen plegen zich op god te beroepen als ze geen betere verklaring hebben.

Maar het is wel zo dat àls er een god is, wat ikzelf erg onwaarschijnlijk acht, het toch een stuk waarschijnlijker is dat het een soort immanent en spinozistisch god is: een soort Moeder Natuur veel eerder dan een Vader Geest.

9.3. Pollack - Wetenschap als religie

Jordan Pollack is een computer wetenschapper verbonden aan Brandeis University. Hij bespreekt een idee dat wel degelijk gevaarlijk is:

Science as just another Religion

We scientists like to think that our "way of knowing" is special. Instead of holding beliefs based on faith in invisible omniscient deities, or parchments transcribed from oral cultures, we use the scientific method to discover and know. Truth may be eternal, but human knowledge of that truth evolves over time, as new questions are asked, data is recorded, hypotheses are tested, and replication and refutation mechanisms correct the record.

So it is a very dangerous idea to consider Science as just another Religion.

Pollack bedacht het idee niet, en is er geen aanhanger van, maar het bestaat en is gevaarlijk, en ondertussen ook wijd verbreid, zeker in de USA met massa's gelovige aanhangers van ID of creationisten, zelden gehinderd door een hoge intelligentie of veel kennis, maar altijd geleid door wat Pollack 'televangelists' noemt, die feitelijk veel kiezers achter zich hebben weten te verenigen:

We may believe in the separation of church and state, but that firewall has fallen. Science and Reason are losing political battles to Superstition and Ignorance. Politics works by rewarding friends and punishing enemies, and while our individual votes may be private, exit polls have proven that Science didn't vote for the incumbent.

Er zijn diverse antwoorden mogelijk op deze democratische ontwikkeling richting domheid en vooroordeel. Pollack's eigen antwoord komt kennnelijk neer op iets dat in Holland nogal Groenlinkserig klinkt:

to actually embrace this dangerous idea and organize a new open-source spiritual and moral movement. I think a new, greener religion, based on faith in the Gaia Hypothesis and an 11th commandment to "Protect the Earth" could catch on, especially if welcoming to existing communities of faith.

Mijn eigen antwoord is heel anders en heeft twee vormen:

Primo: Als er dan gevaar is dat De Democratische Meerderheid via verkiezingen in Hitler of, bewerkt door de televangelisten, een theocratie invoert, laten we dan zorgen dat de democratische meerderheid overwegend en meestal zinnig is, en enigermate wetenschappelijk geïnformeerd en kapabel tot rationeel redeneren, door iedereen van voldoende intelligentie te voorzien van de gratis middelen om een universiteit af te maken, en iedereen het recht te geven te kiezen en verkozen te worden - mits hij of zij afgestudeerd is. Zie verder The Democracy Plan.

Secundo: Als er dan gevaar is dat het soort mensen dat bureaucraat wordt of wil worden in meerderheid uit de minsten, domsten of lafsten bestaat, of in ieder geval uit loyale conformisten aan wie de macht heeft, laten we dan zorgen voor een werkelijk democratisch bestuur door de hele kaste van bureaucraten-voor-het-leven af te schaffen, en te vervangen door gewone mensen. Laat iedere geestelijk en lichamelijk gezonde volwassene verplicht zijn een paar jaar Sociale Dienst te doen in een baan die nu levenslang loyaal door een bureaucraat uitgevoerd wordt, met een salaris en in een soort positie als hij of zij in de maatschappij bekleedt, en de feitelijke uitvoerende macht zal in handen zijn van het volk - en dus werkelijk democratisch zijn. Zie verder The Bureaucracy Plan.

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail