Nederlog        

 

12 februari 2006

                                                                 

"Gevaarlijke ideeŽn - 8"

 

 

Meer zogeheten "gevaarlijke ideeŽn"  aangedragen op de website The Edge.  Deze keer is dat http://www.edge.org/q2006/q06_8.html. Ik selecteerde er drie van:

8.1. Lloyd - Het idee van ideeŽn
8.2. Porco - Wetenschap als religie
8.3. Gilbert - Dat ideeŽn gevaarlijk zijn

8.1. Lloyd - Het idee van ideeŽn

Seth Lloyd is een quantum-mechanische ingenieur werkzaam aan het MIT. Zijn "gevaarlijke" idee is:

The most dangerous idea is the genetic breakthrough that made people capable of ideas themselves. The idea of ideas is nice enough in principle; and ideas certainly have had their impact for good. But one of these days one of those nice ideas is likely to have the unintended consequence of destroying everything we know. 

Dit is natuurlijk het soort idee dat je mag verwachten in deze context, maar het is daarom niet onzinnig, en ikzelf zou toevoegen dat het ideen van ideeŽn berust op symbolische representatie - dus het weergeven van de werkelijkheid met hulp van de relaties tussen dingen die bij conventie iets representeren.

De mensaap die dit het eerste vatte, als algemeen beginsel - je kunt iets wat niet in de ervaring gegeven is weergeven door de relaties en eigenschappen van dingen die wel in de ervaring aanwezig zijn en daar opzettelijk voor bedoeld en ontworpen zijn - en naar middelen begon te zoeken om aan anderen duidelijk te maken wat hem of haar voor de geest zweefde was het begin van de mensheid.

8.2. Porco - Wetenschap als religie

Carolyn Porco is bestudeert planeten en doet dat o.a. aan de University of Colorado. Zij is ook gegrepen door de tegenstelling tussen wetenschap en religie, en is ook ťťn van degenen die gelooft dat het zinnig zou zijn wetenschap religieuzer te maken - met meer rituelen en dergelijke:

Imagine a Church of Latter Day Scientists where believers could gather. Imagine congregations raising their voices in tribute to gravity, the force that binds us all to the Earth, and the Earth to the Sun, and the Sun to the Milky Way. Or others rejoicing in the nuclear force that makes possible the sunlight of our star and the starlight of distant suns. And can't you just hear the hymns sung to the antiquity of the universe, its abiding laws, and the heaven above that 'we' will all one day inhabit, together, commingled, spread out like a nebula against a diamond sky?
(...)
"Hallelujah!", they will sing. "May the force be with you!"

Het doet mij een beetje denken aan ideeŽn van Saint-Simon, en ikzelf geloof er niets van, noch als reŽle optie (rituelen zijn toch vooral effectief en overtuigend voor wie niet de intelligentie heeft die nodig is voor echte wetenschap - lijkt me) noch als wenselijke optie (de essentie van wetenschap is nu eenmaal dat niets heilig is - of althans niets behalve empirische evidentie en logische argumentatie).

Maar ik kan me voorstellen dat wie in de USA leeft als wetenschapper temidden van ID-gelovers, creationisten, en overige geloofsfanaten vervuld van goede bedoelingen, met weinig hersens, en daarmee in een solide democratische meerderheid, iets wil proberen om de wetenschap te behoeden voor een herrijzenis van de Middeleeuwen.

8.3. Gilbert - Dat ideeŽn gevaarlijk zijn

Daniel Gilbert is een psycholoog aan de Harvard University. Zijn gevaarlijke idee is kort maar krachtig, en is het enige dat ik geheel citeer:

The idea that ideas can be dangerous

Dangerous does not mean exciting or bold. It means likely to cause great harm. The most dangerous idea is the only dangerous idea: The idea that ideas can be dangerous.

We live in a world in which people are beheaded, imprisoned, demoted, and censured simply because they have opened their mouths, flapped their lips, and vibrated some air. Yes, those vibrations can make us feel sad or stupid or alienated. Tough shit. That's the price of admission to the marketplace of ideas. Hateful, blasphemous, prejudiced, vulgar, rude, or ignorant remarks are the music of a free society, and the relentless patter of idiots is how we know we're in one. When all the words in our public conversation are fair, good, and true, it's time to make a run for the fence.

Dat lijkt me overwegend juist: De prijs voor een vrije samenleving bestaat uit veel publiek verkondigde onzin. En de enige manier om de mensheid vooruit te helpen is door middel van nieuwe ideeŽn, en de eerlijke publieke open discussie ervan.

Toch is er een probleem dat Gilbert niet behandelt maar wel bestaat: Er zijn wel degelijk gevaarlijke ideeŽn ŗnders dan het idee dat er gevaarlijke ideeŽn zijn: Communisme en socialisme zijn politieke waansystemen die miljoenen ongelukkig hebben gemaakt of hebben helpen vermoorden; en alle grote religies hebben miljoenen ongelukkig gemaakt of helpen vermoorden.

In alle genoemde gevallen is er sprake van ideeŽn en idealen die door de oorspronkelijke bedenkers ongetwijfeld goed bedoeld waren, en die overeen kwamen met de wensen van miljoenen, maar die ook het tekort hadden onwaar, onpraktiseerbaar of totalitair te zijn.

En dat geeft in feite een redelijke benadering van althans ťťn belangrijke versie van "gevaarlijke ideeŽn": Wensdenkerij die inspeelt op de noden en behoeften van miljoenen, maar feitelijk onwaar of onprakiseerbaar is, en in de gebruikelijke praktijk totalitair.

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail