Nedernieuws        

 

20 juni 2005

                                                                 

Mary Wollstonecraft

 



Ik las Mary Wollstonecraft's "Vindication of the Rights of Woman" ca. 1980, denk ik, en vond het redelijk en zinnig, geheel ànders dan moderne feministen, en las me nu door een flink deel van "A Mary Wollstonecraft Reader" heen, waarin ook een 100 pagina's uittreksel van genoemde "Vindication".

Ze is interessant, en had een interessant leven, dat feitelijk heel romantisch is, en - dus, mag je konkluderen, zoals mensen plegen te zijn - moeilijk en hard: Tot haar 27ste gouvernante of lerares; daarna zelfstandig schrijfster; tweede boek met illustraties van William Blake; kent Thomas Paine, Joseph Priestly, en Dr. Price; is 30 als de Franse Revolutie uitbreekt; schrijft binnen een maand na de publikatie van Burke's "Reflections on the Revolution in France" een "Vindication of the Rights of Man", met in de 2e druk haar naam, dat haar ook bekend maakt; heeft een verhouding met Blake's vriend de schilder Henri Fuseli, en stelt diens vrouw een marriage-à-trois voor, die dat afwijst; leeft in Parijs gedurende de revolutie, schrijft daar een "Vindication of the Rights of Woman", en wordt dan verliefd op de Amerikaan Imlay, van wie ze ongetrouwd een kind krijgt en om wie ze tweemaal een zelfmoord-poging doet; reist alleen door Scandinavië met haar dochtertje van één; begint een verhouding met de politieke filosoof Godwin met wie ze 5 maanden zwanger trouwt; en sterft 11 dagen na de geboorte van haar tweede dochter vanwege moeilijkheden bij de bevalling.

Ze is dan 38. Godwin publiceert snel daarna materiaal over haar waaronder brieven aan Imlay, kennelijk om aan geld voor de opvoeding van haar twee dochters te komen, die de doorsnee schandaleus vindt. Haar eerste dochter pleegt zelfmoord op 22-jarige leeftijd "in a hotel", en haar tweede dochter heeft een verhouding met Shelley en schrijft "Frankenstein".

Kortom: Zeer romantisch, zeer radikaal, zeer gedurfd, en goed materiaal voor een film.

En ze is en blijft zinnig, moedig, en verstandig in een mate die ik geheel niet ken van feministes van mijn generatie, die mij altijd als hysterica's of baantjes-jaagsters voorkwamen, à la de huidige SP-senator, professor drs. Anja Meulenbelt, allemaal zonder de minste werkelijke intellectuele of morele distinctie, maar met een aanzienlijk vermogen tot liegen, poseren, intrigeren, en zichzelf op de voorgrond plaatsen voor eigenbelang.

Wollstonecraft was van héél ander allooi, en zeer veel intelligenter, rationeler, moediger, karaktervoller, eerlijker en zinniger, en haar voornaamste tekort was in feite ook het mijne en dat van Multatuli: Ze zag niet goed hoeveel ze zelf afweek van de doorsnee.

Wollstonecraft's teksten zijn ook redelijk geschreven, maar essayistisch 18e-eeuws, en volgens mij dus niet echt leesbaar voor de moderne doorsnee, al beleef ik er plezier aan. En het is nogal ironisch leesvoer indien vergeleken met modern feminisme, zal ik maar zeggen: Ze wilde feitelijk dat vrouwen gelijke rechten en een gelijke opvoeding krijgen, en verwachtte daar grote wonderen van, tenminste in haar essayistisch werk, want in haar fictie, die nogal autobiografisch geïnspireerd is, was ze minder optimistisch, en met recht.

Ik merkte net op dat haar leven goed materiaal voor een film vormt, ook omdat ze werkelijk radikaal was, en in zekere zin radikaler dan latere linkse politieke radikalen, eenvoudig omdat ze tot de eerste lichting behoorde die uitging van de Franse Revolutie en ideeën en idealen in samenhang daarmee, namelijk vooral Rousseau, al zette ze zich daar ook tegenaf wat z'n ideeën over vrouwen betreft, en omdat ze tot een kleinere groep met minder steun in de rest van de samenleving behoorde, en ook minder had om op terug te vallen. Daarbij was ze minder dogmatisch en veel rationeler dan latere links-geïnspireerde voorgangers van beiderlei kunne en gewoonlijk aanzienlijk minder talent.

In dit verband: Wat betreft het verschil tussen haar en de latere feministes van mijn generatie heeft ze een perceptieve opmerking:

"..after surveying the history of woman, I cannot help agreeing with the severest satirist, considering the sex as the weakest as well as the most oppressed half of the species. What does history disclose but marks of inferiority, and how few women have emancipated themselves from the galling yoke of sovereign man? So few, that the exceptions remind me of an ingenuous conjecture respecting Newton: that he was probably a being of a superior order, accidentally caged in a human body. Following the same train of thinking, I have been led to imagine that the few extraordinary women who have rushed in eccentrical directions out of the orbit prescribed to their sex were male spirits, confined by mistake in female frames." (p.287)

Even later schrijft ze een redelijke samenvatting van haar positie:

"..frankly acknowledging the inferiority of woman, according to the present appearance of things, I shall only insist that men have increased their inferiority till women are almost sunk below the standard of rational creatures. Let their faculties have room to unfold, and their virtues to gain strength, and then determine where the whole sex must stand in the intellectual scale. Yet let it be remembered that for a small number of distinguished women I do not seek a place." (p. 287)

Het probleem zoals ik het zie is natuurlijk dat de grote meerderheid van zowel mannen als vrouwen, zoals ze in doorsnee geboren en opgevoed zijn, niet in staat zijn tot behoorlijk zelfstandig rationeel denken en individueel redelijk gedrag.

Maar zij zelf was ongetwijfeld moedig, intelligent en zelfstandig, en als het portret op de voorkant van deze paperback-uitgave uit 1983 haar voorstelt ook een uiterlijk mooie vrouw. Het is jammer dat ze niet ouder dan 38 werd, want ze had moed, karakter en hersens.

Maarten Maartensz

 

        home - index - top - mail